Nakon što se nismo čuli pet dana gledam svoje telo u ogledalu i pomislim: Ovo će telo jednog dana pokopati u zemlju i neće na njemu ništa više biti toliko živo da bi napravilo pometnju. Ostavila sam te da sređuješ svoje stvari, svoj život, da vidiš šta želiš. Kupio si dvadeset litara kreča i laminat, tvoja radna terapija. Šesti dan mi šalješ sliku i pitaš: Valja? Baš onda kad sam rešila da spustim sve monitore i ne zurim više kroz njih. Kažeš mi, potom, da smo teški i da padamo na jednostavnim stvarima. Ne, nije to, kažem. Nismo teški, nego ne znamo ništa o potrebama onog drugog, a to ne možemo saznati bez malo uložene hrabrosti. Ne sekiraj se, idem sad spavati, znaš da je ovo moje vreme, čujemo se, laku noć. I poljubac kao neka slutnja u daljini koja odzvanja. Dok se vraćam sebi tako mirno kao kad brod uplovljava u svoju luku progoni me jedna misao: Kako je moguće da sam uvek ljubila muškarce kojima je beauty sleep bio važniji od svega? Muškarce sa kojima sam mislila ići kroz noć, duboku i gustu, strašnu kao razdražljivi pipci hobotnice.
***
NOV JE NA VAJBERU, RECI MU „HI“
Treba živeti posle bola. I posle velikih i važnih odluka, takođe. Da se jednog jutra probudiš, a da ti na ekranu piše da je tvoj bivši momak nov na Vajberu i da ti taj isti Vajber sugeriše da ga pozdraviš jednim neobaveznim „Hi”. Treba samo da živimo, najobičnije da živimo kako bismo videli da je putanja života smešna, čak ranjivija od nas. Jedan muškarac u kog sam bila dugo zaljubljena, a koji ništa sa mnom nije hteo sem visoke i prefinjene zabave, bez oklevanja me je puštao u intimne rupe svojih Instagram storija. Jednog sam dana samo rekla: Neću više. Ta perverzna igra u kojoj ga posmatram u svakoj pozi, tako da bi trebalo da me uveri da sam sa njim, otupljuje me. Zamišljam da u dubinama tih intimnih rupa žive fotogenične i mazne samoubice. Majka koja je ustala rano, otišla na trčanje, vratila se da napravi zdrav doručak i da isprati svoje troje dece u vrtić. Potom je sela da isturpija svoje pete. Ženstvenost i patrijarhalnost sa primesama hedonizma, te dve udružene zveri koje jedna bez druge ne mogu. Manekenka zbog čije kose sam se i sama ofarbala u riđe lepa je, ali svakim danom naglašavajući tu svoju lepotu iz salona ili sa stepeništa svoje kuće čini me ravnodušnom. Lepota danas postoji, ni zbog čega drugog, osim toga da nas potpuno iscrpi svojim postojanjem, tako da i više ne žudimo za njom. Setim se kako si hteo da me spaseš jer si smatrao da samo nesrećnici zaslužuju otvoreno more. Ljuljuškam se u čunu, nekad je prijatno, nekad toliko opasno da se zapitam jesam li pogrešila, ali to traje toliko kratko, koliko da se riba u svojoj sumanosti ispraćaka i poželi udah nečega što joj je tako malo poznato i plovim, tako sporo plovim, zahvalna za ovu opasnost koja mi se neprestano ukazuje kao tihi blagoslov.
***
SUSRETI U KASNIM DVADESETIM
Ne mogu više da spavam ni sa jednim muškarcem i da čekam da li će da se javi nakon toga. Umara me da razmišljam da li sam mu bila privlačnija pre seksa dok je samo žudeo za mnom. I sama često osetim gađenje kad stvari zahvatim duboko. Površina nas golica i vuče da zađemo ispod. Znam da ne bih bila mirna da sam ikad ostajala na toj površini, zato rovarim kao besna krtica ne želeći da sputam svoju glad za zemljom i uništenjem. Susret dva naga tela uvek donosi rastanak ili stvara nove mogućnosti, nove eksplozije ili lažne uzbune.
***
MILICA MILOSAVLJEVIĆ (Čačak, 1991). Pesme su joj objavljene u časopisu za po–etička istraživanja i djelovanja –„(sic!)“, „Кnjiževnom magazinu“, „Beogradskom književnom časopisu“, „Sent–u“, „Libeli“, „Ars–u“, u časopisu za književnost „Čovjek-časopis”, kao i na portalima za književnost i kulturu „Astronaut“, „Strane“, „Porkulum“, „booke.hr“. Godine 2014. osvojila je nagradu biblioteke „Milutin Bojić“ i tim putem objavila zbirku poezije pod naslovom „Tamne intimnosti“. Iste godine bila je pobednica na festivalu mladih pesnika „Dani poezije“ u Zaječaru, u čijoj ediciji joj je izašla zbirka „U zoni umereno–kontinentalnih strahova“. 2019. osvojila je drugo mesto na Ratkovićevim večerima poezije za mlade pjesnike. Na konkursu „Vreme (bez) utopije. Mreža mladih pisaca” (2019) izabrana je da bude deo dvojezičke antologije mladih pisaca iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske, Nemačke, Rusije i Srbije. Poezija joj je prevedena na nemački, engleski, španski, rumunski i makedonski jezik. Studirala je na Кatedri za srpsku književnost i jezik sa komparatistikom na Filološkom fakultetu u Beogradu. Pored poezije, piše prozu i književne prikaze.
pije sok od cijeđenog kamena tvrdoglavi sizif i oči ga peckaju kao da je isjeckao jedno brdo luka
treba dobro provjeriti svaki pokret trepavice kad kompas poludi i igla se vrti k´o rulet
da se ne bi gasio prometejev plam dok se djeca takmiče u trčanju sa rijekama
LËNG GURI TË SHTRYDHUR
po i bren tenja shkallët e ai në gjysmë të rrugës
pi lëng guri të shtrydhur sizifi tru-mushk dhe sytë i djegin si të kishte grirë një bjeshkë me qepë
duhet kontrolluar mirë çdo lëvizje e qerpikut kur çmendet kompasi dhe gjilpëra rrotullohet si rulet
që të mos shuhet flaka e prometheut derisa fëmijët bëjnë gara vrapimi me lumenjtë
***
DUŠA
ti nisi više ime što si bila ni pitanje ni odgovor ni prsten vjernosti nisi ja sam neko drugi neg´ si me ostavila nad godinama mojim težina rose visi
vrijeme je krivo zašto me u srce ubode bez utrobe će jednom ostati krug sunca veća je no što slutih republika tjeskobe ne slavi mržnjo kad buntovnik bunca
iz knjige me ne briši moje ja te danas zaklinje istovremeno sam sjenka i svjetlosti čestice dolazak feniksa jednim gromom započinje i hrana su mu metafizike mrvice
SHPIRTI
ti nuk je më emri që ke qenë as pyetja as përgjigjja as unaza e besës unë jam dikush tjetër se ti më ke lënë vitet tek unë kanë peshën e vesës
pse më ther në gjoks fajin e ka koha pa mish do të mbetet ‘i herë rrethi i diellit republika e dëshprimit më e gjerë seç e besova mos e festo urrejtje heshtjen e rebelit
mos më shlyej nga libri sot po të qes be njëkohësisht jam hije edhe lëndë drite ardhja e feniksit nis me një rrufe dhe ushqehet me thërrime metafizike
***
NIKO NE RAZUMIJE LISICU
htjede postati vegetarijanka jedno zrno grožđa da pojede
ali stube nije znala praviti i grozd se miješao sa zvijezdama
zubima se ne može letjeti u nebo izruga se jedan skriveni pauk
puna dostojanstva rep k’o kometa lija napiše žalbu protiv arhitekte svega
ruganje ona gutati neće
ASKUSH S’E KUPTON DHELPRËN
deshi të bëhej vegjetariane një kokërr rrushi ta hante
por shkallët s’dinte t’i bënte kalaveshi përzihej me yjet
me dhëmbë s’ fluturohet në qiell nënqeshi një merimangë e fshehur
plot dinjitet me bishtin si kometë dhelpra shkroi një fletankesë kundër arkitektit të të gjithave
shpotinë nuk e ha ajo
Napomena autora: Ove tri pjesme, koje je na crnogorski jezik preveo Nikola Berišaj, objavljene su u časopisu „Fokalizator” br. 7-8, 2020 u Podgorici.
***
MAZO – HIST – (OR)-I-JA
učeći s mukom napamet jednu dekonstruktivističku formulu vrhom jezika prepoznajem ukus lažne semantike
u kafiću HISTORIJA nude mi sok od anti-jabuke cijeđen u mašineriji za obradu DNK
reformatira krv i sjećanje prosvjetljuje me histerični kelner o protuindikacijama mi ništa ne govori
u ciničnom katalogu brojeva zraci svjetlosti vrše popis zmijskih košuljica post-historijskog dizajna
dok petrificirani mozgovi tantalovom žeđi ližu kaleže plutonskog otrova
svemir nastavlja da se širi a ja se saplićem o vlastitom pupku
moram pokidati lanac što nas veže da bih te mogao braniti majko od novoprogramiranog edipa
MAZO-HIST-ORI
një formulë dekonstruksioniste mu dashka ta mësoj përmendësh por në maje të gjuhë ndiej shijen e semantikës së rrejshme
në kafenenë HISTORIA më ofrojnë lëng të anti-mollës shtrydhur në makinerinë për përpunimin e ADN-së
riformaton gjakun dhe kujtesën më thotë kamerieri histerik për kundërindikacionet asgjë nuk më thotë
në katalogun cinik të numrave rrezet e dritës regjistrojnë këmishat e gjarpërinjve me dizajn post-historik
derisa mendjet e petrifikuara me etjen e tantalit i lëpijnë kupat e helmit plutoninan
gjithësia vazhdon të rritet e mua më ngatërrohen këmbët në kërthizën time
m’u dashka të këpus zinxhirin që na lidhë të mundem të të mbroj nga edipi i riprogramuar
***
ANTI-JABUKA
ukus su joj odstranili stručno u znak solidarnosti sa tamnom stranom mjeseca
post-biblijske zmije drže stablo u čvrstom zagrljaju u skladu s planom otuđivanja ploda od korijena
zamrznuta jabuka na oltaru slika steriliziranog značenja u odsutnosti sunčevog zračenja
crv koji bude zagrizao neće vidjeti granicu između dobra i zla
ANTI-MOLLA
shijen ia hoqën me profesionalizëm në shenjë solidariteti me anën e errët të hënës
gjarprijt post-biblikë trungun e përqafojnë fort në pajtim me planin e tjetërsimit të frutit nga rrënja
molla e ngrirë në altar imazh me domethënie të sterilizuar pa rrezet e diellit të munguar
krimbi që do ta kafshojë nuk ka për ta dallar kufirin ndërmjet së mirës dhe së keqes
***
NE POMAŽE GPS
gaseći žeđ na izvoru moje oči sretoše oči zmije
potrčah potom stazom instinkta tri četvrtine uplašen jednu trećinu pokajnik
u višnjem iskušenju zvati to taktičkim povlačenjem ili tektonskom frakturom na razini determinizma
ključ od kuće nijesam izgubio jer ga nisam ni imao ali naći put povratka u predvorje srca ne pomaže mi ni GPS
GPS NUK MË NDIHMON
duke pirë ujë në burim sytë e mi takuan sytë e gjarprit
pastaj ika rrugicës së instinktit tri të katërtat i trembur një të katërtën i penduar
në tundimin sipëror ta quaj tërheqje taktike apo thyerje tektonike në rrafshin e determinizmit
nuk e humba çelësin e shtëpisë sepse as nuk e kisha por rrugën e kthimit në oborrin e zemrës s’po e gjej as me GPS
Napomena autora: Prijevod na crnogorski: autor.
Svih šest pjesama, u originalnoj verziji na albanskom, objavljene su u časopisima „Nacional“ i „illz“, u Tirani.
***
ANTON GOJÇAJ (ANTON GOJČAJ) rođen je 1966. godine u Podgorici. Magistrirao je na Katedri za Albanski jezik i književnost u Prištini. Piše poeziju, prozu, književnu kritiku/studije. Do sada je objavio desetak knjiga na albanskom jeziku: jednu zbirku poezije 2001. i 2011.), zbirku kratkih priča (2003. i 2010.), jedan roman (2004., 2010 i 2015.) i četiri različite knjige s prilozima i osvrtima o književnim djelima (svaka po jedno izdanje: 2004., 2007., 2009. i 2011.) Zbirka poezija mu je prevedena na engleski (LULU.com, SAD, 2012., drugo izdanje 2019. ), a roman „Pasija“ na crnogorski jezik (CEKUM, Podgorica, 2015.). Zastupljen je u antologijama albanske poezije na francuskom, kineskom i finskom jeziku, kao i u nekoliko panorama savremene poezije na albanskom i engleskom jeziku. Na crnogorskom jeziku zastupljen je u knjigama: “Pet albanskih književnika u Crnoj Gori” (Art Club, Ulcinj, 2015 ), “Od gnijezda do zvijezda” (CEKUM, Podgorica, 2010.), “Prozor ostavi otvoren” (Centar za iseljenike Crne Gore, Zagreb, 2010), “Na putu putnici” (CEKUM, Podgorica, 2013.). Povremeno se bavi i prevodilaštvom, uglavnom sa albanskog na južoslavenske jezike i obrnuto. Zaposlen je u Zavodu za školstvo u Podgorici. Živi u Tuzima.
„Ali velim ti, gospodaru moj ludi, iz kopriva ljutih ubraćemo taj cvijet, sigurnost.“*
Dok je ležala gledajući u strop, imala je svoj svijetli trenutak – da, imala je svoj svijetli trenutak! I on nije imao nikakve veze ni sa čim što je ranije pomislila ili osjetila, čak ni sa onim riječima koje je doktor tek izustio. Bio je to samo jedan blistav i savršen trenutak; bio je poput – bisera, bez mane, tako besprijekoran da nije tražio nikakvo poređenje… Da li bi mogla opisati šta se dogodilo? Nemoguće. Bilo je to kao, čak i da nije bila svjesna (a ona zasigurno i nije bila svjesna sve vrijeme), da se borila protiv struje života – struje života, doista! – da se iznenada prestala boriti. O, pa i više od toga! Prepustila se, potpuno se prepustila, sve do najsićušnijeg nerva i bila, i upala usred sjajne bujice koja ju je ponijela… Bila je dio sobe – dio velikog buketa anemona, dio bijelih mrežastih zavjesa koje su se tek neznatno pomjerale pod lakim povjetarcem, djelić ogledala, bijelih svilenih ćilima; bila je dio glasnog, treskavog, ustreptalog žagora isprekidanog zvukom zvonceta i glasnim povicima koji su napolju promicali – djelić lišća i svjetla.
Gotovo. Pridigla se. Doktor se ponovo pojavio. Taj čudni mali lik, još sa stetoskopom obješenim oko vrata – jer je zatražila da joj pregleda srce – stiskajući i lomeći svoje tek oprane ruke, rekao joj je …
Bio je to njen prvi susret s njim. Nesposoban, naravno, da propusti i najmanju dramatičnu priliku, Roj je dobio ovu prilično sumnjivu adresu u ulici Blumsberi od čovjeka kojem je povjeravao sve svoje tajne i koji je, mada nju nikad nije sreo, znao „sve o njima“.
„Draga moja“, rekao je Roj, „bolje je da imamo posla sa potpuno nepoznatim čovjekom, u slučaju da je to – pa, nijedno od nas ne želi nekog poznatog. Čovjek ne može biti dovoljno oprezan u takvim stvarima. I doktori pričaju. A to da ne pričaju, ne vrijedi ni pominjati.“ Zatim, „Ne hajem ja nimalo za tim da neko sazna. Ne da ja ne bih – ako mi dozvoliš – razglasio to do neba, ili stavio na naslovnu stranicu „Dejli mirora“, sve sa naša dva imena, znaš – u srcu probodenom strijelom.“
Ipak je, naravno, njegova sklonost ka tajnama i intrigama, njegova žarka želja da „divno sačuvamo našu tajnu“ (njegova fraza!) na kraju prevagnula, i on je uskočio u taksi da dovede ovog podbulog čovječuljka.
Čula je sebe kako, neuznemirenog glasa, govori, „Mogu li da vas zamolim da ništa od ovoga ne pominjete gospodinu Kingu? Mogli biste mu reći da sam malo premorena i da je mom srcu potreban odmor. Jer sam se požalila na srčane tegobe.“
Roj je baš bio u pravu kad je rekao kakvoj vrsti ljudi je doktor pripadao. Uputio joj je čudan, letimičan, neprijazan pogled, drhtavim prstima skinuo stetoskop, presavio ga i stavio u torbu koja je izgledala kao stara iznošena patika.
„Ne brinite, draga“, rekao je hrapavim glasom. „Podržaću vas.“
Odvratnu malu žabu da zamoli za uslugu! Skočila je na noge, pokupila svoju ljubičastu štofanu jaknu i prišla ogledalu. Začulo se tiho kucanje na vratima i Roj – doista je izgledao blijed, sa svojim polusmiješkom – je ušao i upitao doktora šta ima da kaže.
„Pa,“ kazao je doktor, dok je uzimao šešir i stavljao ga na grudi kuckajući prstom po njemu, „sve što imam da kažem je da g-đa – hm – da gospođi treba malo odmora. Malo je umorna. Srce joj je malo opterećeno. Ostalo je sve u redu.“
Na ulici su orgulje počele da bruje neku veselu melodiju, s notama koje su se smijale, izrugivale, kuljale, uz ćurlik, treskanje i zbrku.
To je sve što imam da kažem, da kažem,
To je sve što imam da kažem,
izrugivale su se. Zvučale su tako blizu da se ne bi iznenadila i da je doktor okretao ručku na njima.
Vidjela je kako se Rojev osmjeh produbljuje; vatra u očima pojavljuje. Ispustio je mali „ah!“ uzdah olakšanja i sreće. I samo na trenutak je sebi dozvolio da je pogleda, nimalo ne mareći da li ga doktor gleda ili ne, i ispijao je pogledom koji je ona tako dobro poznavala, dok je stajala vezujući blijede trake na košuljici i oblačeći ljubičastu štofanu jaknicu. Uz trzaj se okrenu doktoru, „Otići će ona. Otići će odmah na more,“ rekao je, a onda, vrlo zabrinuto, „A šta je s njenom ishranom?“ Na to ona, zakopčavajući jaknu ispred dugačkog ogledala, prsnu u smijeh.
„To je sasvim na mjestu,“ protestvovao je, uzvraćajući ushićen osmijeh i njoj i doktoru. „Da ja ne vodim brigu o njenoj ishrani, doktore, ona ne bi jela ništa drugo osim sendviča sa kavijarom i – i bijelog grožđa. A vino – zar ne bi trebalo da pije vino?“
Vino joj ne bi naškodilo.
„Šampanjac,“ zalagao se Roj. Kako je samo uživao!
„O, šampanjca koliko god želi,“ rekao je doktor, „i konjak sa kiselom uz ručak, ako joj se to dopada.“
To se Roju dopadalo; neizmjerno ga je zabavljalo.
„Čuješ li to?“ upitao je ozbiljno, trepćući i uvlačeći obraze da zaustavi smijeh. „Da li bi voljela konjak i kiselu?“
A u daljini, slabog i iznemoglog tona, ulične orgulje:
Konjak i ki-se-lu,
Konjak i kiselu, molim!
Konjak i kiselu, molim!
Činilo se da je i doktor to čuo. Rukovao se s njom, i Roj je izašao s njim u hodnik da podmiri račun.
Čula je kako se ulazna vrata zatvaraju i potom – brze, brze korake po hodniku. Ovaj put je naprosto upao u njenu sobu, i ona se našla u njegovim rukama, sva u parčićima dok ju je obasipao toplim, brzim poljupcima, mrmljajući između njih, „Moja draga, moja ljepoto, moja radosti. Moja si, sigurna si.“ A onda triput tiho prostenja: „Oh! Oh! Oh! kakvo olakšanje!“ Držeći je tako u zagrljaju, nasloni glavu na njeno rame, kao da je iscrpljen. „Da znaš koliko sam bio uplašen,“ promrmlja. „Pomislio sam da smo ovaj put zaglavili. Jesam stvarno. A to bi bilo tako – pogubno – tako pogubno!“
*‘But I tell you, my lord fool, we shall pluck a flower of safety from this thorn of danger’. William Shakespeare, Henry IV, Part 1, Act 2, Scene 3 (vlastiti prijevod)
(1917)
***
KATHERINE MANSFIELD
(1888 – 1923)
Rođena je 1888. godine kao Kathleen Mansfield Beauchamp u Wellingtonu, Novi Zeland, u porodici bankara. Iako je koristila nekoliko pseudonima (ovisno o raspoloženju, prijateljima, psihičkom stanju i životnim okolnostima), ostala je ubilježena u svijetu književnosti kao Katherine Mansfield. Za života hvaljena i kuđena, ogovarana i obožavana, bila je inspiracija izvjesnom broju njezinih suvremenika i prijatelja. Družila se i svađala sa D. H. Lawrenceom, Aldousom Huxleyjem, T. S. Eliotom, Virginijom Woolf i članovima grupe Bloomsbury, Lady Ottoline Morrell, Bertrandom Russellom i mnogim drugim istaknutim ličnostima toga doba. Njezin suprug John Middleton Murry je uveliko doprinio stvaranju loše slike kod književnih kritičara posthumno objavljujući, mimo njezine želje, privatne prepiske i nedovršene priče uglavnom radi sopstvene dobiti i promocije. No stvari su se promijenile tijekom sedamdesetih godina prošlog stoljeća kada je, s jačanjem feminističkog pokreta, ponovo poraslo zanimanje za nju i njezin stvaralački opus te su napisane brojne studije i biografije o njezinom kratkom i burnom životu. Virginiju Woolf i Katherine Mansfield smatraju utemeljiteljicama moderne kratke proze budući da su obje eksperimentirale s formama biografije i kratke priče. Njezine priče, između ostalog, opisuju različita duhovna i duševna stanja junakinja koje su u konstantnoj dilemi kako postaviti granice između svojeg fragmentiranog identiteta i društvenih normi a da pritom ne budu prezrene i odbačene od društva. Druga dilema je kako stvaralački izraziti i opisati emocije, mišljenja i stavove sa ženske tačke gledišta a bez žrtvovanja i uskraćivanja sloboda i privilegija koje su do tada bile rezervirane samo za pripadnike muškog roda. Njezine priče ostavljaju otvoren kraj čitaocima dozvoljavajući im da na trenutak dožive kao svoj onaj neuhvatljivi “trenutak postojanja” junakinja u kojem se ogleda njihovo cjelokupno biće a kojeg često ni one same nisu svjesne. Katherine Mansfield je umrla od tuberkuloze u 34. godini života u Francuskoj u Gurdjievom Institutu za harmonični razvoj čovjeka. (mj)
***
BILJEŠKA O PREVODITELJICI:
MAGDA JOVANOVIĆ, profesor i sudski tumač za engleski jezik. Podučavanjem i “tumačenjem” se bavi iz egzistencijalnih razloga, a književnim prevođenjem iz čiste ljubavi. Dugogodišnji je saradnik/prevodilac Republičkog zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske za koji je prevela izvjestan broj publikacija i monografija. Prevodila je za časopise “Putevi”, “Bosanska vila”, “Nova stvarnost” i “Svarog”, kao i scenario za višestruko nagrađivani dokumentarni film Denisa Bojića “Lica Lafore”. Živi u Banjoj Luci.
kad ne pišem poželim da slikam tebe sebe grad prazninu
u nedostatku boja isječem vene i sve obojim u crveno
kažu to je boja ljubavi
***
SRCE OD SOLI
zaronila sam u more na dah poželjela prestati disati i pretvoriti sebe u pijesak i školjke
u vodi ne možeš plakati oči od soli peku tek kad izroniš a koža kad se osuši
pluća traže kisik misli traže mir
pepeljasto nebo zrcali se u očima širom otvorenim
u grudima prazna školjka rasipa se kao zrnce soli
o tome će pisati bajke djeca koja prave kule od pijeska na plaži
***
CIKLUS
jabuka umočena u otrov na prvi zalogaj je slatka na drugi gorči na treći ubija
grizem zalogaje ne brojim
iz mojih usta procvjetat će ljubičice na koje će slijetati pčele čiji će ubodi biti smrtonosni
***
UMIHANA KRLIČEVIĆ OMEROVIĆ rođena je 1987. godine u Doboju. Po zanimanju je magistar Komunikologije. Suosnivačica je Udruženja za kulturu „Kontrast“. Njena prva zbirka poezije Ozbiljni razgovori (Lijepa riječ, Tuzla) objavljena je 2020. godine.
Gledala sam kroz PVC prozore duge dva metra. Ne, nema nikoga u vrtu. Nedavno smo uselili i još nismo stigli pokositi. Pomislila sam da mi se učinilo, ali kad sam ponovno sjela, čula sam isto šuškanje. Polako sam hodala po travi i iza lijevog ugla kuće odjednom ugledala muškarca kako čuči nad travom. Bio mi je okrenut stražnjicom, a onda se naglo ustao. Bio je to čovjek u pedesetim godinama, sa svijetlosmeđim brkom i mutnim smeđim sitnim očima. «Dobar dan, gospođo, ja sam vaš susjed iz prizemlja.» Mrdao je nosom, kao glodavac, te su mu se naočale pomicale gore-dolje u sitnim pomacima. Već smo se sreli jednom, dok smo nosili kutije u novi stan. Nismo se nikada službeno upoznali. «Došao sam po hranu za svoje zamorce. Treba mi visoka trava, znate, imam tri zamorca.» Tada sam ugledala snop istrgnutih vlati trave s korijenjem u njegovim bucmastim rukama. Svaka je travka bila jednake debljine kao njegov prst. Zamorci su zasigurno bili zadovoljni kvalitetom travki, zamišljala sam ih kako glodaju travke, domaće, nešpricane, iz njihovog vrta. «U redu, ali morat ćemo kositi ovaj vikend, trava je stvarno jako visoka.» On je zaškiljio i mrko me pogledao. «Ako ćete već kositi, ostavite jedan kvadrat ovolike veličine, da imam za hranu.» Rukama je pokazao na travi kvadrat veličine tri kaveza za glodavce. Pomislila sam ga pitati kako se zovu zamorci i koliko imaju godina, ali oko sebe širio je miris neprijateljske energije. Iz tog susjednog stana u prizemlju izlazili su njih troje, obitelj glodavaca, kako smo ih zvali moj suprug i ja. Nismo znali ime niti jednog od njih. Nikada nisu zajedno izlazili, uvijek jedan po jedan. Baš kao da čuvaju svoju jazbinu. Nismo čak znali ni bili sigurni je li žena koja živi s njima sinovljeva supruga. Zato su morali imati nadimke. Gospodin Zamorac – sin, Stari pilot – otac i Zagonetna žena, supruga Gospodina Zamorca. Svake godine odvijali su se isti rituali. Košnja trave i taj kvadrat koji prkosi čistoći i urednosti trave. Jednako se tako nije uklapao ni otac, Stari pilot. Visok devedeset godina, nizak težinom. Dok je hodao pridržavao se uz niski štap, koji je izgledao kao produžetak njegove dugačke, mršave ruke. Bistre plave oči, obrijano lice i nešto bijele kose koja je putem ostala bez korijenja. Glas puno dublji od piskutavog glasa njegova sina. Govorio je hladno i izravno. «Dobar dan!» nije bio običan pozdrav, on bi ga izgovorio na način kao da očekuje da ponoviš za njim naredbu, a ne pozdrav. Nakon bogatog životnog iskustva i letenja u JNA avionima, njegova je jedina zadaća danas bila prikupljati novce za gospođu koja čisti kuću i odlaziti u dućan po namirnice. Svakog devetog dana u mjesecu štapom bi nam pokucao po vratima i pružio rukom ispisani papirić na kojem je pisalo naše prezime, datum i iznos koji moramo platiti. S obzirom da očito nije volio odmarati popodnevima, običavao je dolaziti u trenucima vikendom, kada svi osim njega spavaju. Ako ne bismo otvorili istog trena, kucao bi tim štapom sve jače i jače, dok se to kucanje ne bi pretvorilo u lupanje. Jednom je lupao toliko glasno da sam pomislila da mu sigurno i srce tako jako lupa. Međutim, disanje mu je bilo kratko i jasno. «Pedeset kuna, molim! Otvorite kada kucam.» Ponekad sam zamišljala kako ću gospođi čistačici dati dodatnih 50 kuna da ispred njihovog ulaza pljune i ne počisti. Zamorci vole imati čist kavez, pomislila sam. Jedno smo vrijeme suprug i ja mislili da je gospođa čistačica Zagonetna žena i zato sam odustala od te ideje. Obje smo viđali toliko rijetko, da nismo znali jesu li njih dvije ista osoba ili ne. Kosa pepeljaste boje do uha, zaokružene ruke i koljena, spušteni kapci. Uvijek nasmijana i vedra, toplog «Dobar dan» čak i dok bi nas pažljivim pogledom pratila kada bismo prolazili pokraj nje po mokrom podu kojeg je upravo čistila. Nikako se nije uklapala u obitelj Glodavaca. Ni gospođa čistačica, ni supruga gospodina Zamorca – Zagonetna žena. Jer, Zagonetna žena bila je ista kao gospođa čistačica, ni po čemu drugačija. Ona nas ne bi čak ni ukorila ako bi naša kujica slučajno obilježila njihov dio vrta. Gospodin Zamorac čuo bi nas kako stojimo kod dvorišnih vrata, naglo dignuo stare rolete i propiskutao: «Pas ne smije pišati po travi koji će jesti moji zamorci!» To je isti vrt u kojeg večer dolaze divlje mačke i obavljaju nuždu, čak ulaze u njegov podrum kroz otvoren prozorčić. I ne samo divlje, već i mačke koje su nosile ogrlice sa sitnim zvoncem. A podrum gospodina Zamorca bio je zapravo podrum posvećen njegovom ocu. Uredno izložene, okružene staklom, makete aviona umjesto na nebu završile su nekoliko metara ispod zemlje. Majstor tih umjetničkih djela bio je upravo gospodin Zamorac. Gospodin Zamorac bio je zadužen za nabavu materijala za avione i piljevinu za zamorce, a Stari Pilot za hranu za namirnice. Stari je čovjek vukao za sobom kolica za plac stepenicu po stepenicu, korak po korak. Jednako je tako sporo mlađi od njih dvojice izrađivao makete. Pitala sam se je li Stari Pilot ponosan na sina ili mu makete aviona ništa ne predstavljaju. Odgovor mi je stigao okolnim putem, preko mojeg supruga. «Htio sam vas pitati da pokosite i moju stranu vrta. Moj sin ništa to ne zna. A moj unuk…rijetko dolazi. Pa kad stignete – pokosite i s te strane.» To su bile rečenice koje je uputio mojem suprugu. Pravili smo se da to nije čuo. Naša ošišana strana vrta počela je izgledati kao pitoma livada u usporedbi s njihovom džunglom. Bambus se istegnuo prema Suncu i otkrio svoje mnogobrojne zelene članke. Nemoguće ga je držati pod kontrolom ako više puta padne kiša na njega. A upravo se to i dogodilo tog lipnja, kiša je padala gotovo svaki drugi dan. A potom se dogodila smrt Starog Pilota o čemu nas je obavijestio njegov sin. «Nije se probudio.», rekao je i slegnuo ramenima. Izrazili smo mu sućut dok je gledao u tlo. Nakon smrti Starog Pilota, raslinje je počelo još više rasti. Ponekad bi Gospodin Zamorac brao kišom opranu travu za svoje zamorce kod nas. Prozori su sada bili u istoj ravnini sa raslinjem. Sve smo rjeđe viđali Gospodina Zamorca, a sve češće smo viđali upaljeno podrumsko svjetlo. Sigurno je noćima radio nove makete. Danju je odlazio u dućan s platnenom vrećicom pod rukama, nije naslijedio očeva kolica za plac. Ono što je trebao naslijediti bilo je prikupljanje novaca za gospođu čistačicu. Međutim, došao je deveti u mjesecu, a on nije kucao na naša vrata. Približavao se kraj ljeta, a nitko mjesecima nije došao očistiti kuću. Barem smo tako mislili, dok jednog dana nisam nanjušila miris opranih podova. Potom je ušla u stan Gospodina Zamorca i zatvorila vrata za sobom. Njegova je žena, dakle, ipak gospođa čistačica.
Sreli smo ga kod kontejnera za smeće ispred zgrade. «Znate susjed, možete pokositi i kod nas? Moj sin baš ne dolazi često…», rekao je i gurnuo vreću u kontejner za mješoviti otpad. Iz svijetloplave prozirne dvolitrene vreće za smeće virila je maketna flota vojnih aviona.
(Rukopisi 44, Dom omladine Pančevo, 2021.)
***
VALENTINA MAVRETIĆ rođena je 1993. godine u Rijeci. Magistrirala je Dramaturgiju pri Akademiji dramske umjetnosti u Zagrebu. Trenutno dovršava svoju prvu zbirku kratkih priča za koju je dobila potporu Ministarstva kulture. Dobitnica je nagrade Marin Držić za dramsko djelo. Članica je Saveza scenarista i pisaca izvedbenih djela (SPID) i Hrvatskog društva dramskih umjetnika (HDDU). Piše i dramske tekstove, radi kao scenaristica i copywriterica.
propali krovovi upijaju živote tisuće galaksija koteći hladne šume iz pepela
za sreću potkivamo mozgove nagrižene žgaravicom uobraženo tvrdeći kako savršeno ne postoji
u daljini oštri zamah vještog kosca reže ljeto
***
KAMEN
preko dana smo cjelina! obloženi kamenom metamorfnog podrijetla, naoko stabilna građevina reprezentativnog izgleda.
noć nas pretvara u oblutke na šljunčanoj plaži.
možda baš tebe podigne nečija ruka i baci savršenu žabicu morskom površinom.
***
EA EST NATURA HOMINUM
u praznoj kutiji šibica čuvam mliječne zube s vremena na vrijeme zavirim u tamu ona miriše na kalodont od jagoda katkad i na mokru koru drveta stare cipele, samovolju i psovke
djetinjstvo je bilo rodeo na mehaničkom biku
kao većina proizvoda u našem kraju moja nagla narav kontroliranog je podrijetla ljepljive lovke za kuhinjske moljce koristim za hvatanje ubojitih riječi al’ u danima niskog tlaka zraka nalik sam ribi iz uzgoja buljavim očima promatram rasipno nebo nad Učkom
razbacuje se mjesečinom i poklanja zvijezde morskim dubinama
uz odgovarajuću ješku mogao bih napuniti barku nebeskim tijelima
***
ZVONIMIR GROZDIĆ rođen je 23. kolovoza 1972. godine u Zagrebu. Od 2000. godine živi i radi u Lovranu. S pjesmama i kratkim pričama zastupljen je u više zbornika poezije i proze. Radove je objavljivao u književnim časopisima i na portalima za književnost, umjetnost i kulturu (Poezija, Republika, Riječi, Književna Rijeka, The Split Mind, Književno pero, Balkanski književni glasnik, itd.) Pjesme su mu prevedene na ukrajinski i objavljene u antologiji suvremene hrvatske ironične poezije Hrvatski pjesnički huligani, koja je nominirana za najbolju pjesničku zbirku u Ukrajini 2018. godine. Za zbirku pjesama Pigmenti dobio je nagradu HKD-a “Književno pero” (za zbirku poezije u kategoriji izvan naklade tog društva). Član je Društva hrvatskih književnika, Matice hrvatske, zagrebačke pjesničke tribine Jutro poezije i HKD-a iz Rijeke. Također je član uredništva međunarodnog časopisa za književnost, kulturu i umjetnost Alternator i glavni urednik književnog portala booke.hr. Objavio je: – Sanjao sam da sam ubio Doca Hollidaya / Astroida, 2013./, pjesme – Omlet od odabranih osmijeha / Bratstvo Duša, 2015./, pjesme – Nuspojave / DADAnti, 2016./, pjesme – Pigmenti / FRiKK, 2018./, pjesme – Utroba / Sisačka udruga za promicanje alternativne i urbane kulture, 2019./, lirsko prozni zapisi
iz tvoje plodove vode, ljubavi zajedno sa vašom ćerkom rađa se i moja samoća
u povoju pocepane košulje čoveka koga ne voliš leži sve što ne mogu da ti dam
***
PIRANA
tvoja udica se hvata za glad u mojim ustima
***
LJUBAVNA PESMA
ti si kao zemlja topla i gnjecava
uvlačiš me u sebe
moj emotivni smeštaj bez moralne posvećenosti
***
RADOSNICA
ne umem ovim tromim rukama da odrešim mrtvi čvor svog detinjstva
***
SVAKI DAN JE ISTI, SAMO SE MI MENJAMO
danas mi se rodio otac
tata ima cveće u plućima boji se igala i dugačkih reči
živimo unazad
na licu svog usnulog oca vidim na koga imam jake jagodice
***
ANĐELA ĐOKIĆ rođena je 1993. godine u Beogradu. Studirala je norveški jezik na Filološkom fakultetu u Beogradu, ali je pored toga bila i stipendistkinja Univerziteta u Agderu i Univerziteta u Helsinkiju. Predaje norveški jezik danju, a noću je muzikopuštačica, koja je na putu da postane profesionalni disko džokej. Ove godine dobila je nagradu Timočka lira i trenutno piše svoju prvu knjigu. Veruje da je Sizif srećan.
Čudesna je tinta Kojom ti pišem. Iščezne kad god sam ljuta Ne da mi da priznam Prazninu Niti da te pustim. Nikad nismo završili partiju. Mogla sam birati Crne ili bijele Ali grešku nisi praštao. Pišem ti godinama. Čim ispišem sebe Tebi U prsa se nešto useli. Onda kažem: zaboljelo me Ali ne osjećam ništa. Mi emocije vakumiramo. Ne plačemo Ne znamo ni njihov žubor ušutjeti u sebi. Niko ga ne čuje Pa mi ne zamjeraš. Pišem ti godinama Pišem Ono Za šta nije bilo dana. Ni života U kojem bih ti rekla Oprosti mi slabost Oprosti mi tugu. Oprosti što te nisam manje voljela. Pišem čudesnom tintom Nespremna da te pustim vječnosti Bez oprosta.
***
NAKON SMJENE
Smjenjivali smo se U kuhinji Poslije jednačina. Svakodnevno Strpljivi u redovima Uniformirani Isto mirišući Siti prije obroka. Ne znam jesam li U znanju ili neznanju Kao Dali i Gala Jela svoje ljubimce? Opustjeli đački redovi A kuhinja oglodana Miriše još u sjećanju Omeđena tišinom.
***
KIKOT
Riječ na riječi Bješe dom Dok su se riječi istinom mjerile. Sada U okatoj kući Prazna pogleda Tijela ne bujaju. Ne drhte. Nema u njoj ni ljeta ni zime. U raskućeni dom Ni studen, ni vruć Bura još nanese kikot zrikavaca.
***
SAIDA MUSTAJBEGOVIĆ rođena je u Prijepolju 1976. Istraživačica, pripovjedačica i pjesnikinja. Studirala sociologiju, novinarstvo i književnost u Sarajevu. Bila je novinarka, kolumnistkinja i urednica u nekoliko bosanskohercegovačkih medija, danas profesionalno fokusirana uglavnom na društvena i humanistička istraživanja. Istražuje transgeneracijske traume i narative koji se reflektuju u kulturnim obrascima Balkana te utjecaje i dosege angažirane umjetnost između dva svjetska rata ali i danas. Piše prozu i poeziju, u kojima se raznolikost i međusobno prožimanje bosanskog društva prepliću s umjetnički utjecajima. Bavi se i dokumentarnim filmom. Živi u Sarajevu.
Ljudi u drečavim uniformama izviruju iz uličnog kratera. Naftna tečnost kao da im je slepljena uz kolena. Zamahuju lopatama, krampovima. Hukću, pljuju. Para izbija iz grotla. Bušilica stupa periodično, drobi asfalt, a Konstantin potvrđuje sebi da mu animato gvozdene burgije uliva poverenje, uvek bi se kladio na njenu lepršavost.
Pevač benda Uklonjeno greškom mašta o albumu snimljenom na otvorenom, u vrevi grada, situacije su nepredvidive, slučajne. Iznajmili bi drndavi kamionet s tonskom miksetom, najpouzdaniji je na nizbrdici, ili u poziciji zabranjenog parkiranja; izostaju provere akustike jer Konstantina mrzi, Kiza i Gane ne znaju ništa o fizičkim zakonima rasprostiranja zvuka, a Retard se ne meša u ključne odluke, pa zato snimak beleži promukli lavež, ili bezbrižni cvrkut, dok frontmen rok grupe crpi mogućnosti izraza dramatizovanim keženjem i ribolikim zevanjem u iznajmljene mikrofonske udice.
Mehanizacija blokira usku, kaldrmisanu saobraćajnicu. Pneumatici su ukaljani kompostom kanalizacije. Pešaci prekrivaju lice podlakticama, ubrzavaju korake, poneko opsuje brkatog dobričinu u kabini. Automobilske sirene se nadmeću, slično ratobornim pticama. Gužva je ispred popularne pečenjare. Neko maše Konstantinu iz dugačkog reda. Ovaj kinji sebe jer zvera okolo, što je loša navika traženja motiva u spoljnim senzacijama. Pomišlja da dugočasovno izlaganje atmosferskoj kakofoniji muti razum, izaziva halucinacije. Ne poznaje nikoga ovde, ne duguje nikome.
Poranio je. Nervozno stiska mobilni aparat u džepu jakne. Odavno bi ga zgnječio đonom, međutim, očekuje da ga pozovu i obaveste, imaju broj, uvek postoje druga, treća šansa.
Vera mu je predlagala vikend obilazak fruškogorskih manastira. Vodi razred. Učenici će učestvovati u radionicama rezbarenja, slikanja, vajanja, izrade nakita. Roditelji daju pismenu saglasnost, plaćaju boravak. Biće mesta za Dariju. Direktor ustanove obezbeđuje prevoz. Predložiće mu Konstantina da bude šofer. Dnevnice su pristojne. Potrebna je vozačka dozvola i potvrda da nije osuđivan. Odgovorio je da „prvo“ nema, a da mu „drugo“ ne treba.
Fasada zgrade je prošarana ostacima skele. Pristup ulazu je izlokan, izbrazdan, građevinska mešalica je izvrnuta, poput nekog bezopasnog, gvozdenog monstruma, nevino optuženog za masakriranje radnika. Konstantin planira subverzivnu akciju, sestričina i on će da iznose predmete iz stana zajedno, ranoranilački, jedan po jedan, jer su kontejneri sigurna utočišta malograđanskog neukusa, bili bi neopaženi, lukavi, sve dok ne bi odstranili i poslednju šarenu relikviju „religije privida“, ne ostavljajući izbora majci i sinu.
Sprovodi strategiju povlačenja. Izviruje iza stabla kestena, dvadesetak metara dalje. Izvlači mobilni. Izostaju propušteni pozivi, poruke. Muškarac u odelu skreće prema mestu sastanka. Pričinjava mu se Kiza. Agent za nekretnine?! Smatrali su da bubnjar energijom nadomešta skroman muzički talenat, te da je ambiciozan i sposoban da pronađe prihvatljivo plaćenu tezgu. Retard mu je zadavao vežbe iz poliritmova koje zapošljavaju obe ruke, noge, glas, metronom. Uveravao ga je da se klinci zagrevaju na taj način u muzičkom zabavištu, te da, ako ne bude dosegao nivo Stjuarta Koplanda, bolje da potraži plaćeniji posao.
Konstantin zapaža da sin drži majku za ruku, mada je viši od nje. Roletna na obližnjoj kući se naglo podiže, sledi tromo, konspirativno spuštanje, podržano grebanjem. Postaće sumnjiv ukoliko hitro ne promeni poziciju.
Sastavlja poruku Veri. Kao, Darija se razbolela, plamte nejaki krajnici, stihija nezaustavljivo zahvata srednje uvo, hol dispanzera je neprohodan, a šalter je zabarikadiran živim zidom nesnosne nervoze. Ne završava rečenicu, poništava prethodno, uznemirava ga nemaštovitost. Ponavlja u sebi da fikcija proističe iz stvarnog, a uporište realnosti je lakoća laganja. Sledeći pokušaj: oformio je novi bend, snimili su hit, dominira sintisajzer, azijski producent je ushićen, putuju večeras, sledi šesnaest sati plovidbe stratosferom, pakuje golu egzistenciju u vakuum vreće.
Neće da nagađa da li je stan jednosoban, jednoiposoban, ima li propisnu ventilaciju, etažno, centralno, ili uopšte nema grejanje. Zavirio je u skice renoviranja, projektantkinja je Verina drugarica iz osnovne, predlaže obavezno ugrađivanje toplotne izolacije, izradu šanka, gipsanih pregrada, ne naplaćuje usluge, tri puta se razvodila, sumnja u majstorske sposobnosti novoustoličenog domaćina, ipak su potrebne dodatne uštede, neophodne za buduće zajedničko otplaćivanje kredita stana kog investitor naziva „niskim prizemljem“.
Prostor iza zgrade nastanjuje gusta šikara. Krovovi tek završenih četvorospratnica kao da su pronašli potporu u visokim, krtim vlatima sasušenog šiblja. Konstantinu se javljaju tragovi recikliranih informacija. Retard je večito bio zabrinut zbog neoriginalnosti. Koristio je izraz „zapišano“. Naprimer, zapišani stih. Zapišana tonalnost. Zapišana atonalnost. Zapišani C-F-G. Zapišana angažovanost. Zapišana inercija. Zapišani slušaoci. Zapišani kritičari. Zapišana očekivanja zapišane savremenosti.
Konstantin stupa u šikaru. Otkopčava šlic. Ne daje pet para na eventualni voajerizam komšiluka. Balonom vazduha napreže ždrelo, zakopčava rajsferšlus pantalona. Mumla polustepenski interval, silazno, ponavljajući ga više puta. Nesvestan je tonske visine, lišen je apsolutnosti sluha. Razručuje. Okreće se zamišljenom kružnicom vetrokaza. Retard mu je predlagao glas, bas i usnu harmoniku, jer „bubanj i đitra su zapišani“. Gane i Kiza nisu kapirali. Gane je maštao da reinkarnira Hendriksa, pa je Retard poentirao, u odsustvu gitariste: „Zapišani snovi o najvirtuoznijem gitaristi svih vremena!“
*
Izuli su pohabane starke i skinuli čarape. Leškare na plaži, gutaju hladno pivo, puše zamotane cigarete.
Trešti narodnjak s razglasa kafića.
Kostantin menja ritam pesme, udara šakama o kolena, režećim glasom ispevava krajeve fraza.
Stariji par turista se okreće s ležaljki postavljenih uz obalu. Ustaju, kupe stvari, odlaze, a pevač im otpozdravlja višestrukim klanjanjem.
Retard pogledom prati četverac, kako klizi površinom gradskog jezera. Nakašljava se. Probadanja u grudima su učestala. Nema zdravstvenu knjižicu. Izbegava odlazak u Biro rada. Strahuje od odbijanja.
Guši žar kamenom. Obraća se prijatelju:
„Brusilica je orguljaških razmera. Bogoslužbenička. Pokreće je benzinski motor.“
Tradicija datira od osnovne škole, s velikih odmora, ili s nastave hemije, fizike, u poslednjim klupama. Prvi započne, drugi se nadovezuje. Verovali su da razmišljaju istovetno. Učenici osmog jedan, Konstantin Veić i Petar Milunović, imaju istovetni prosek ocena na kraju svake školske godine, maturiraju s vrlo dobrim, upisuju Desetu gimnaziju, dupeta zakovanih u poslednjim klupama, ne gase vokmene, ne učestvuju u bežanijama s nastave, izbegavaju fizičko, omiljeni predmeti su im muzičko i filozofija, Petra zanima istorija, ali drugar ga ubeđuje da je slavna prošlost truba, okončavaju veliku maturu vrlo dobrim uspehom, izleću iz voza s međunarodne linije u amfiteatar Učiteljskog fakulteta, primljeni su na samofinansiranje, Konstantinovi plaćaju školarinu, a Petrovi se parniče među sobom.
„Zaklonjena je paravanom od čoje, onim s časova biologije, sećaš se kako smo ga izrezali skakavcem?“, Konstantin prihvata izazov, gestikulira ka kelnerici da donese sledeću turu.
Retard se uzdiže u ležaljci. Trlja dlanom o dlan, kao da će da izruči kockice.
„Zidovi naosa su nemalterisani. Čelične šipove skele povezuje razapeta žica. Vise bokserice, potkošulja, zaštitne rukavice, radničke pantalone, karirana košulja, plišani zec iščupanih ušiju, najlonske kese. Niz se završava obešenim telom ikonopisca. Nago je, preterano maljavo kod đoke i na pazusima.“
Konstantinov je red:
„Čilageri popunjavaju sedeći red do oltara. Nose maske s kupastim vrhovima, bušnim, ogaravljenim. Nedostaju prorezi za oči. Dogodila se greška u šivenju i peglanju. Duguju lovu krojačici, ženi maleroznog umetnika. Unajmiće studente bogoslovskog, platiće im gajbu piva, da je izmlate ukoliko bude talasala!“
Retard pronalazi gumicu u zadnjem džepu farmerki. Skuplja kosu koja se značajno proredila na temenu. Ne nosi kačket pred prijateljem. Zabacuje glavu, vezuje rep.
„Pastvu čine zapaženi posetioci našeg poslednjeg nastupa. Tri zabludele tinejdžerke iz separea, pamtiš li kako su se ušljemale? Onda, ona dvojica buzdovana, što su nam šatro tražili autograme, a hteli su da se očešu za honorare, dileri dileje! Na kraju, Ganetova rodbina iz Pljevalja, uniseks fudbalski tim: đed, striko, strina, starija brat, snaha, dvoje maloletne đece, mlađi brat, snaha, dvoje punoletne đece. Mada, dodao bih i četvoricu veslača, što su spičili prema Makišu malopre, mislim, zbog balansa, da ti olakšam prohodnost!“
Konobarica spušta porudžbinu na stočić, ostavlja račun ispod pepeljare, udaljava se.
Stakla trpe sudar. Konstantin pije halapljivo, skida penu s usana nadlakticom.
„Gane razrađuje crve, opaliće vlaško po dugmetari! Povremeno izvija vrat iza paravana, onako, merkatski. Sabira članove rodbine. Brine gde će s njima. Pametna glava razmišlja: nakon nastupa – štura na zadnji izlaz. Sumnja da je brusilica okrenuta naopačke. Nije ugrađeno dugme za pokretanje. Pita se čemu služi sečivo, može li da otakači leš pre nego počne da zaudara, postoji li žrtva među vernicima koju treba osakatiti, škropiti, s kojim ciljem, u slavu koga, čega, imaju li uvaženi velikodostojnici odgovore na njegove večite nedoumice!“
Retard se uzdržava od kašljanja. Nakreće kriglu, eksira. Odvezuje gumicu, ispada mu. Konstantin predlaže da ustanu i prošetaju. Ovaj se izdigao, opkoračio je ležaljku, uspostavlja balans. Uverava sebe da kontroliše situaciju. Odbio je novčanu pomoć kad se majka šlogirala. Govorilo se da je izbacila „Kort“ bez pragova s terase petnaestog sprata, ali da, srećom, nije bilo prolaznika. Sin je premestio lične predmete u garažu, za svaki slučaj, izbegavao je da priča o tome s drugarima iz benda. Trošili su majčinu neveliku penziju, zato je držao privatne časove solfeđa, klavira, gitare, usne harmonike, nije mogao da kači o vrat jeftini primerak, već samo najbolje parče.
Seo je bliže ivici ležaljke. Podržava laktove kolenima. Zuri u Konstantina, dok ovaj grize gorući patrljak.
„Kosta, da li i dalje misliš da sam previše štrčao u odnosu na vas trojicu?“
„U jeeee, dobili smo neočekivani nastavak!“, Konstantin opisuje rukama pravougaonik s obaveštenjem, ispaljuje opušak poput klikera, pa dodaje: „Što se mene tiče, treba da prihvatiš Ganetovu ponudu da vas seljačine pičkaraju i kite devizama u nekoj vukojebini!“
„Čoveče, slušaš li me šta ti govorim? Da li shvataš koliko si me ukopao grandž sranj…“, Retard nije u stanju da završi rečenicu.
Saginje se, kao da povraća. Konstantin ga udara između lopatica. Dodaje mu kriglu. Retard je ljutito odbacuje u stranu. Diše s naporom. Zuji pri izdahu, slično osici zarobljenoj u praznoj flaši. Tamne kapljice zaposedaju uglove njegovih usana. Ekipa vesla nazad. Čini mu se da raspoznaje huk sinhronizovanog izdaha. Grčevito hvata prijatelja za mišicu.
*
Dolazio je kod Vere isključivo nakon pola jedanaest, kada su vrata Markove sobe zaključana, a svetlarnik mračan. Sada mu izgleda da se klinac upristojio. Lice mu se pročistilo, nosi svilenu košulju, a gusta kresta kose je učvršćena gelom.
„Mama pokušava da vas dobije pola sata!“, dečakov glas mutira.
Konstantin napipava džepove kaputa, kao da traži mobilni telefon.
„Setio sam se!“, pucketa prstima. „Ostao mi je u kolima, dve ulice niže“, gestikulira da ne razaznaje u kom pravcu se „parkirao“.
Marko je svestan neprijatnog bridenja u grlu. Zamišljao je trenutak sličan ovome. U mislima je delovalo lakše, jednostavnije. Bio je odvažan, spreman. Savladao bi protivnika snažnim, preciznim direktom, ili majgerijem u obraz zarastao bradom, baš onako kako su ortaci iz kraja opisivali šorke na utakmicama omiljenog fudbalskog kluba. Međutim, stiče utisak da mu je kragna previše pripijena uza vrat, da su rukavi tesni.
„Ne, nije stigao. Sačekaću još koji minut, pa se spuštam.“, odgovara na poziv majke, koja pokušava da zadrži agenta za nekretnine što je moguće duže.
Konstantin mimikom izražava čuđenje. Naglašava korake, kao da amaterski pleše flamenko. Čita prezimena ručno ispisana na tabli interfona. Bezbedonosni sistem nije pušten u rad. Odguruje ulazna vrata.
„Ko zadnji, magarčina!“, dovikuje dečaku.
***
VLADIMIR BULATOVIĆ rođen je u Beogradu 1979. godine. Objavio je knjige priča Duhovi satire (Presing, 2013) i Elvira je sanjala (Književna Radionica Rašić, 2015) te romane Kaplarovo igralište (Partizanska knjiga, 2018) i Grandž (Partizanska knjiga, 2021). Radi kao nastavnik solo pevanja u muzičkoj školi.
djed je napustio tvornicu brodskih turbina i otišao ranije u mirovinu, samo kako bi se podjednako posvetio astrologiji i dugim noćnim šetnjama sa svojim trima bijelim kozama, što je na kraju krajeva bio i on sam, prema kineskom horoskopu. nikad nije priznao zbog koje se od brojnih blagodati počeo baviti baš tom životinjom, ali uvijek sam negdje duboko znao da se djed potajno nadao kako će se s najbržom od svojih koza skriti među dijelove broda pa usprkos nabijanju rogova od strane prvih susjeda i kaznama od grada otploviti sve do Trinidada i Tobaga i tamo se s goloprsim lokalnim mladićima upustiti u tradicionalnu utrku koza, osvojiti otočko blago i zauvijek ostati G.O.A.T. tog natjecanja.
(Rukopisi 44, Dom omladine Pančevo, 2021.)
***
STOLAC
bez da je itko drugi primijetio otac je prisvojio naš stolac na ljuljanje. u tom se stolcu ponekad ljuljalo toliko očeve odjeće da bi čovjek pri nekom pospanom pogledu mogao pomisliti kako se ondje zibaju jedna ili čak dvije osobe, odjevene vrlo slojevito i za sva godišnja doba. u očevim hlačama, prebačenih preko naslona za leđa mnoštvo je kovanica koje tijekom dana nisu uspjele s ostalima pobjeći iz džepova, zvonilo poput zvonaca zimskih saonica dok je stolac naprijed natrag putovao šumskih stazama, ali nikamo zapravo.
***
LUKA MAVRETIĆ rođen je u Karlovcu 1991. godine. Pri Akademiji dramske umjetnosti u Zagrebu završava preddiplomski i diplomski studij Dramaturgije. Svoju poeziju objavljuje u velikim književnim izdanjima poput Zareza, Književne republike i Quoruma, a za svoje pjesme dobiva i priznanja; Zdravko Pucak za mlade pjesnike, Na vrh jezika, kao i poticaj za književno stvaralaštvo Ministarstva kulture. Član je Hrvatskog društva pisaca (HDP) i Saveza scenarista i pisaca izvedbenih dijela (SPID). Radi kao scenarist, copywriter i filmski redatelj.
čovjek-časopis 